چگونگی ایجاد تومور هیپوفیز ، علائم و تشخیص

دکتر عبدالحسین پور

غده هیپوفیز یک بافت کوچک اما بسیار مهم است که در ناحیه زیرین مغز شما قرار دارد و هورمون های خاصی را به داخل جریان خون ترشح می کند تا کارکرد های ضروری و خاص بدن را کنترل کند.

از جمله آن ها می توان به تولید مثل، رشد در دوران کودکی و کارکرد غده تیروئید اشاره کرد. بدون شک هیپوفیز مهمترین غده در بدن افراد به حساب می آید چرا که در هر لحظه کارهای مهمی در بدن انجام می دهد.


غده ی هیپوفیز کدام هورمون ها را ترشح می کند؟

غده هیپوفیز در بدن افراد شش هورمون مختلف را تولید و پخش می کند. در ادامه مروری بر این هورمون ها و کارکردشان خواهیم داشت:

  • هورمون محرک تیروئید (TSH): کارکرد مربوط به غده تیروئید را در بدن افراد کنترل می کند.
  • هورمون آدرنوکورتیکوتروپیک (ACTH): این هورمون غده های آدرنال را جهت تولید آدرنالین تحریک می کند.
  • هورمون تحریک پیاز مو (FSH): این هورمون نقش ویژه ای در دوره بلوغ و همچنین تولید مثل افراد ایفا می کند.
  • هورمون لوستینیزه کننده (LH): این هورمون به کنترل تولید مثل و همچنین رشد جنسی افراد کمک می کند.
  • هورمون رشد (GH): در کنترل رشد بدن در حین کودکی و بلوغ تاثیر ویژه ای دارد.
  • پرولاکتین (PRL): این هورمون در بانوان تولید شیر در سینه ها را در حین بارداری کنترل می کند.

اکثر غده های موجود در بدن انسان فقط یک هورمون را تولید می کنند، با این حال غده هیپوفیز به دو دلیل پیچیدگی کارکرد خود و موقعیتی که در مغز و دقیقا پشت بینی قرار دارد؛ بسیار اهمیت ویژه ای دارد.

نه تنها این غده ویژه می تواند شش هورمون مختلف را تولید و در بدن پخش کند، بلکه برخی از این هورمون ها در کنترل هورمون های دیگر نظیر تیروئید نقش دارند.

بنابراین ایجاد تغییرات در کارکرد غده هیپوفیز می تواند تاثیر ویژه و قابل توجهی در سلامت و حالت کلی افراد داشته باشد. حوزه غدد درون ریزی یا همان endocrinology وظیفه بررسی وضعیت تولید و پخش هورمون توسط غده هیپوفیز و دیگر غدد بدن را تحت پوشش قرار می دهد.

اندوکرینولوژی یک تخصص پزشکی خاص است که بافت های هورمونی از قبیل مشکلات هیپوفیز و دیگر موارد نظیر دیابت را تحت درمان قرار می دهد.

عمل جراحی تومور هیپوفیز

تومور هیپوفیز چه زمانی شکل می گیرد؟

رایج ترین نوع تومور های غده هیپوفیز، آدنوم یا همان ورم هیپوفیز است؛ یک تومور غیر سرطانی که بر روی غده مذکور شکل می گیرد.

انواع دیگری از تومور ها نیز وجود دارند که ممکن است شکل بگیرند، اما آدنوم یکی از شایع ترین انواع آن ها به حساب می آید.

آدنوم های غده هیپوفیز در حالت های مختلفی دسته بندی می شوند. آن ها ممکن است خوش خیم (غیر سرطانی)، تهاجمی و یا سرطانی هستند.

این تومور ها ممکن است ترشحی باشند (secretory tumors) به این معنا که هورمون های خاصی را تولید می کنند یا شاید هم تولید نکنند.

اگر آن ها در اندازه یک سانتی متر یا بیشتر باشند، به آن ها ماکروآدنوم می گویند. اما اگر کوچک تر از یک سانتی متر باشند به آن ها میکرو آدنوم می گویند.

انواع دیگری از تومور ها نیز ممکن است در این ناحیه شکل بگیرند اما اکثر آن ها نادر هستند و عمل جراحی ای که روی آن ها انجام می شود شبیه به آدنوم های معمولی غده هیپوفیز می باشد.

راه های تشخیص تومور در غده هیپوفیز

تومور هیپوفیز معمولا در حین انجام آزمایشات و درمان مشکلات غیر مرتبط و معمولا در ناحیه مغز و سر تشخیص داده می شوند.

به عنوان مثال یک دختر جوان که تاکنون کودکی به دنیا نیاورده است؛ شاید ناگهان شروع به تولید شیر در سینه کند و آزمایش های مختلف نشان دهند که مشکل وی مربوط به غده هیپوفیز می شود.

با در نظر گرفتن این موضوع باید بگوییم که بسیاری از تومور های غده هیپوفیز زمانی که به خاطر علائم و یا مشکلات شناسایی نشده باشند؛ به عنوان اینسیدنتالوما شناخته می شوند و در حین بررسی و آزمایش برای یک مشکل سلامتی دیگر تشخیص داده می شوند.

در این شرایط، ممکن است تومور هیپوفیز در نتایج سی تی اسکن از مغز دیده شود؛ آن هم به این خاطر که بیمار به دلیل مشکل سکته احتمالی به اورژانس رفته باشد.

در این صورت، هیچ مشکل و علائمی مرتبط با آدنوم هیپوفیز وجود نداشته است و اگر به خاطر آن نبود اصلا تشخیص داده نمیشد!

عکس غده هیپوفیز

علائم ایجاد تومور هیپوفیز چیست؟

در لیست زیر علائمی را آورده ایم که ممکن است در صورت داشتن تومور غده هیپوفیز آن ها را تجربه کنید:

  • سر درد هایی که مزمن هستند و ممکن است با گذر زمان تشدید شوند.
  • آکرومگالی، مشکلی که بر اثر رشد بیش از حد هورمون پس از توقف رشد افراد اتفاق می افتد و دست و پای افراد بسیار بزرگ می شود. همچنین در صورت عدم درمان آن مشکل درشت شدن عناصر صورت نیز گریبان گیر فرد خواهد شد. وقتی که هورمون رشد زیادی در دوره بلوغ تولید شود، احتمال بروز مشکل ژیگانتیسم – قد خیلی بلند – نیز وجود دارد.
  • هیپوپیتویتاریسم که در آن رشد در کودک متوقف می گردد.
  • سندروم کوشینگ که بر اثر تولید بیش از حد هورمون آدرنوکورتیکوتروپیک از هیپوفیز بروز می کند که معمولا منجر به گرد شدن صورت و ایجاد یک برآمدگی بین شانه ها می گردد.
  • بیماری ادیسون که بر اثر میزان خیلی کم هورمون آدرنوکورتیکوتروپیک ایجاد می شود.
  • بروز تغییرات در بینایی
  • شیر سینه در زنی که تاکنون بچه دار نشده باشد.
  • عادت های ماهانه فرد از بین رفته و یا نا منظم می شوند.
  • نوسانات خلقی
  • ناباروری
  • مشکل عدم نعوظ
  • تغییرات در وزن
  • حس شدید خستگی
  • بالا رفتن و یا پایین بودن سطح هرمون های تیروئید

مطلب مرتبط: مراقبت بعد از جراحی هیپوفیز

چه زمانی عمل جراحی هیپوفیز ضروری می شود؟

آدنوم های غده هیپوفیز بسیار رایج هستند و از هر 6 فرد حدود یک نفر در طول زندگی خود یک آدنوم بر روی غده هیپوفیز خود خواهد داشت.

خوشبختانه یک آدنوم که مشکلات سلامتی برای فرد ایجاد کند به ندرت در افراد اتفاق می افتد و طبق آمار های منتشر شده از هر هزار آدنوم فقط یک مورد می تواند منجر به بروز علائم گردد.

بسیاری از بیماران که مشکل آدنوم غده هیپوفیز و یا دیگر تومور های خوش خیم را دارند می توانند از انجام عمل جراحی اجتناب کنند.

در واقع برای بیماری که آدنوم هیپوفیز هیچ مشکلی ایجاد نمی کند و دارویی نیاز ندارد، انجام عمل جراحی یک درمان غیر ضروری حساب می شود. دیگر بیماران می توانند با مصرف داروهایی که تغییرات هورمونی مربوط به تومور هیپوفیز را مدیریت می کنند از انجام عمل جراحی اجتناب کنند.

معمولا تنها کسانی کاندیدای انجام عمل جراحی هستند که بدنشان پاسخ خوبی به درمان دارویی نمی دهد و یا به دلیل بروز تومور مشکلات جدی را تجربه می کنند. از جمله این مشکلات می توان به ایجاد تغییرات و یا از دست رفتن بینایی، سردردهای شدید و یا دیگر مشکلات مربوط به عدم تعادل هورمونی اشاره کرد.

دکتر حسام عبدالحسین پور متخصص جراحی مغز و اعصاب و ستون فقرات

0

سیستم پرسش و پاسخ

ثبت سوال جدید

پاسخ های ارایه شده اعم از تشخیصی و درمانی توصیه های کلی بوده شما را از مراجعه به پزشک معالجتان بی نیاز نمی کنند. 

پیگیری سوال قبل

برای پیگیری پاسخ سوال خودتون و نمایش آن کد رهگیری خود را در این قسمت وارد کنید.
تصاویر پیوست امکان انتخاب تا ۵ تصویر وجود دارد. جهت انتخاب چندگانه کلید Ctrl را نگه دارید.
© همیارسیستم
  • تصویر کاربراعظم شنبه ۱۷ اسفند ۹۸( 1 ماه پیش) مشاهده پرسش
    نزدیک سال میکرو ادنوم دارم به خاطر پرولاکیتما. قرص داستینکس مصرف کردم ولی اندازه تومور تغییری نکرد سردرد سرگیجه دارم دپاکین برای سردرد مصرف کردم بهتر شد ولی از بین نرفت مجدد آزمایش دادم کورتیوزل 2 بود وپایین2سال تحت نظر دکتر مغز و اعصاب بودم وجدیدا پیش غدد رفتم آیا همیشه باید قرص مصرف کنم یا بهبود پیدا میکنه. مصرف قرصا عوارض زیادی داره ومتاسفانه اکثرا عوارض جانبی اثر میزاره وسردرد سرگیجه غش کردن همراه داشته
    1. تصویر کاربردکتر حسام عبدالحسین پورشنبه ۱۷ اسفند ۹۸( 1 ماه پیش)
      پیشنهادم دکتر ملک است
      مجتبی ملک
      مراجعه کنید
  • تصویر کاربراحمدی سه شنبه ۱۳ اسفند ۹۸( 1 ماه پیش) مشاهده پرسش
    سلام همسرم آقایی ۵۲ ساله است مدتیه پرولاکتین بالا داره حدود ۱۰۰۰ تمام سونو و آزمایشاتش عادیه نه توموری نه چیزی خواستم بپرسم چرا پرولاکتین بدون هیچ دلیل داخلی بالاست ممنون
    1. تصویر کاربردکتر حسام عبدالحسین پورسه شنبه ۱۳ اسفند ۹۸( 1 ماه پیش)
      حتما به دکتر غدد مراجعه کنید
  • تصویر کاربرمحمد جمعه ۲۵ بهمن ۹۸( 1 ماه پیش) مشاهده پرسش
    سلام دکتر خسته نباشید قرض از مزاحمت من ایا بعد عمل دیسک کمر میتوان ورزش رزمی کار کرد یا نه یا حتی عملی وجود دارد بتوان به کمک ان به ورزش رزمی ادامه داد
    1. تصویر کاربردکتر حسام عبدالحسین پورجمعه ۲۵ بهمن ۹۸( 1 ماه پیش)
      ممکن است
      بایستیبررسی شوید
  • تصویر کاربرShakoori جمعه ۲۵ بهمن ۹۸( 1 ماه پیش) مشاهده پرسش
    سلام
    وقتتون بخیر
    جناب دکتر من خانوم ۲۸ ساله هستم.یک هفته میشه که پشت سرم دقیقا بالای مهره های گردنم درد میکنه به طوریکه با خوابیدن مشکل دارم.اول گفتم شاید به خاطر بالش زیر سرم باشه. اما هیچ فرقی نکرد. در یک نقطه پشت سر درد متمرکز و انشعاب پیدا میکنه به سمت بالای سر. ممنون میشم راهنماییم کنید. ممکنه خطرناک باشه؟تازگی ها ورزش هم شروع کردم گفتم شاید فشار به گردنم وارد شده. ممنون میشم راهنمایی کنید.متشکرم
    1. تصویر کاربردکتر حسام عبدالحسین پورجمعه ۲۵ بهمن ۹۸( 1 ماه پیش)
      اگر با ورزش بهتر نشدید
      مراجعه کنید
  • تصویر کاربرمعصومه پنجشنبه ۱۰ بهمن ۹۸( 2 ماه پیش) مشاهده پرسش
    با سلام و عرض ادب و احترام،

    نتیجه آزمایش خون بنده پرولاکتین دو برابر و نیمی حد نرمال را نشان میدهد، نتیجه MRI نیز در فایل ضمیمه به حضور ارسال شده، تفسیر بنده این است که در قسمت تحتانی غده هیپوفیز بنده، تومور خوش خیم پرولاکتینیوم یا میکروادنوم با قطره چهار میلیمتر وجود دارد. انطور که متوجه شدم بهترین روش درمانی، دارو درمانی می باشد، خواستم نظر شما را نیز در این زمینه بدانم.

    با تشکر
    1. تصویر کاربردکتر حسام عبدالحسین پورپنجشنبه ۱۰ بهمن ۹۸( 2 ماه پیش)
  • تصویر کاربرMiss سه شنبه ۱۹ آذر ۹۸( 3 ماه پیش) مشاهده پرسش
    سلام مجردم .من سال گذشته به دلیل خوردن قرص های افسردگی یه مدت وقتی نوک پستان فشار میدادم شیر میومدو این موضوع به دلیل اینکه شنیدم عوارض قرص پیگیری نکردم و با قطع کردن قزص ها بر طرف شد.الان بعد یک سال با اینکه قرصی مصرف نمیکنم یک هفته متوجه شدم دوباره شیر میاد.البت این وقتی که سینه فشاز میدم در حد چند قطره.واینطور نیس که مدام باشه.میشه راهنماییم کنین
    1. تصویر کاربردکتر حسام عبدالحسین پورسه شنبه ۱۹ آذر ۹۸( 3 ماه پیش)
      احتمالا مهم نیست ولی به متخصص غدد مراجعه کنید
  • تصویر کاربریاس دوشنبه ۱۳ آبان ۹۸( 5 ماه پیش) مشاهده پرسش
    من سه بار آزمایش پرولاکتین دادم
    بعد از هربار بهم قرص داد دکتر زنان
    ولی همچنان بالاست
    باید به دکتر مغز و اعصاب مراجعه کنم؟
    1. تصویر کاربردکتر حسام عبدالحسین پوردوشنبه ۱۳ آبان ۹۸( 5 ماه پیش)
      به دکتر مجتبی ملک فوق غدد
  • تصویر کاربرآرتی یکشنبه ۳۱ شهریور ۹۸( 6 ماه پیش) مشاهده پرسش
    سلام.وقت بخیر.من باعلائم سردرد و تهوع پیش پزشک رفتم که بعد ازmri تورم غده هیپوفیز تشخیص داده شد.پزشک خواستن کهmriتزریقی هیپوفیز رو انجام بدم.ولی چون به پنی سیلین حساسیت دارم نمی تونم تزریق رو انجام بدم.حالا نمی دونم باید چیکار کنم که از بیماریم مطلع شم.ممنون
    1. تصویر کاربردکتر حسام عبدالحسین پوریکشنبه ۳۱ شهریور ۹۸( 6 ماه پیش)
      مراجعه کنید
  • تصویر کاربرحسین شنبه ۵ مرداد ۹۸( 8 ماه پیش) مشاهده پرسش
    سلام، ببخشید من ۳ هفته پیش عمل جراحی مننژیوم مغزی داشتم، در موقع راه رفتن عدم تعادل دارم میخواستم بدونم طبیعیه؟ تا چه مدت زمانی طول میکشه؟
    1. تصویر کاربردکتر حسام عبدالحسین پورشنبه ۵ مرداد ۹۸( 8 ماه پیش)
      به جراحتون مراجعه کنید
  • تصویر کاربرسیما جمعه ۱۳ اردیبهشت ۹۸( 11 ماه پیش) مشاهده پرسش
    سلام آقای دکتر جراحی تومور هیپوفیز در بیمارستان مهراد حدودا چقدر هزینه دارد؟
    1. تصویر کاربردکتر حسام عبدالحسین پورجمعه ۱۳ اردیبهشت ۹۸( 11 ماه پیش)
      طبق تعرفه نظام پزشکی
      برابر با سایر بیمارستانها
درحال دریافت اطلاعات
پرسش از دکتر