چگونگی ایجاد تومور هیپوفیز ، علائم و تشخیص

دکتر عبدالحسین پور

غده هیپوفیز یک بافت کوچک اما بسیار مهم است که در ناحیه زیرین مغز شما قرار دارد و هورمون های خاصی را به داخل جریان خون ترشح می کند تا کارکرد های ضروری و خاص بدن را کنترل کند.

از جمله آن ها می توان به تولید مثل، رشد در دوران کودکی و کارکرد غده تیروئید اشاره کرد. بدون شک هیپوفیز مهمترین غده در بدن افراد به حساب می آید چرا که در هر لحظه کارهای مهمی در بدن انجام می دهد.


غده ی هیپوفیز کدام هورمون ها را ترشح می کند؟

غده هیپوفیز در بدن افراد شش هورمون مختلف را تولید و پخش می کند. در ادامه مروری بر این هورمون ها و کارکردشان خواهیم داشت:

  • هورمون محرک تیروئید (TSH): کارکرد مربوط به غده تیروئید را در بدن افراد کنترل می کند.
  • هورمون آدرنوکورتیکوتروپیک (ACTH): این هورمون غده های آدرنال را جهت تولید آدرنالین تحریک می کند.
  • هورمون تحریک پیاز مو (FSH): این هورمون نقش ویژه ای در دوره بلوغ و همچنین تولید مثل افراد ایفا می کند.
  • هورمون لوستینیزه کننده (LH): این هورمون به کنترل تولید مثل و همچنین رشد جنسی افراد کمک می کند.
  • هورمون رشد (GH): در کنترل رشد بدن در حین کودکی و بلوغ تاثیر ویژه ای دارد.
  • پرولاکتین (PRL): این هورمون در بانوان تولید شیر در سینه ها را در حین بارداری کنترل می کند.

اکثر غده های موجود در بدن انسان فقط یک هورمون را تولید می کنند، با این حال غده هیپوفیز به دو دلیل پیچیدگی کارکرد خود و موقعیتی که در مغز و دقیقا پشت بینی قرار دارد؛ بسیار اهمیت ویژه ای دارد.

نه تنها این غده ویژه می تواند شش هورمون مختلف را تولید و در بدن پخش کند، بلکه برخی از این هورمون ها در کنترل هورمون های دیگر نظیر تیروئید نقش دارند.

بنابراین ایجاد تغییرات در کارکرد غده هیپوفیز می تواند تاثیر ویژه و قابل توجهی در سلامت و حالت کلی افراد داشته باشد. حوزه غدد درون ریزی یا همان endocrinology وظیفه بررسی وضعیت تولید و پخش هورمون توسط غده هیپوفیز و دیگر غدد بدن را تحت پوشش قرار می دهد.

اندوکرینولوژی یک تخصص پزشکی خاص است که بافت های هورمونی از قبیل مشکلات هیپوفیز و دیگر موارد نظیر دیابت را تحت درمان قرار می دهد.

عمل جراحی تومور هیپوفیز

تومور هیپوفیز چه زمانی شکل می گیرد؟

رایج ترین نوع تومور های غده هیپوفیز، آدنوم یا همان ورم هیپوفیز است؛ یک تومور غیر سرطانی که بر روی غده مذکور شکل می گیرد.

انواع دیگری از تومور ها نیز وجود دارند که ممکن است شکل بگیرند، اما آدنوم یکی از شایع ترین انواع آن ها به حساب می آید.

آدنوم های غده هیپوفیز در حالت های مختلفی دسته بندی می شوند. آن ها ممکن است خوش خیم (غیر سرطانی)، تهاجمی و یا سرطانی هستند.

این تومور ها ممکن است ترشحی باشند (secretory tumors) به این معنا که هورمون های خاصی را تولید می کنند یا شاید هم تولید نکنند.

اگر آن ها در اندازه یک سانتی متر یا بیشتر باشند، به آن ها ماکروآدنوم می گویند. اما اگر کوچک تر از یک سانتی متر باشند به آن ها میکرو آدنوم می گویند.

انواع دیگری از تومور ها نیز ممکن است در این ناحیه شکل بگیرند اما اکثر آن ها نادر هستند و عمل جراحی ای که روی آن ها انجام می شود شبیه به آدنوم های معمولی غده هیپوفیز می باشد.

راه های تشخیص تومور در غده هیپوفیز

تومور هیپوفیز معمولا در حین انجام آزمایشات و درمان مشکلات غیر مرتبط و معمولا در ناحیه مغز و سر تشخیص داده می شوند.

به عنوان مثال یک دختر جوان که تاکنون کودکی به دنیا نیاورده است؛ شاید ناگهان شروع به تولید شیر در سینه کند و آزمایش های مختلف نشان دهند که مشکل وی مربوط به غده هیپوفیز می شود.

با در نظر گرفتن این موضوع باید بگوییم که بسیاری از تومور های غده هیپوفیز زمانی که به خاطر علائم و یا مشکلات شناسایی نشده باشند؛ به عنوان اینسیدنتالوما شناخته می شوند و در حین بررسی و آزمایش برای یک مشکل سلامتی دیگر تشخیص داده می شوند.

در این شرایط، ممکن است تومور هیپوفیز در نتایج سی تی اسکن از مغز دیده شود؛ آن هم به این خاطر که بیمار به دلیل مشکل سکته احتمالی به اورژانس رفته باشد.

در این صورت، هیچ مشکل و علائمی مرتبط با آدنوم هیپوفیز وجود نداشته است و اگر به خاطر آن نبود اصلا تشخیص داده نمیشد!

عکس غده هیپوفیز

علائم ایجاد تومور هیپوفیز چیست؟

در لیست زیر علائمی را آورده ایم که ممکن است در صورت داشتن تومور غده هیپوفیز آن ها را تجربه کنید:

  • سر درد هایی که مزمن هستند و ممکن است با گذر زمان تشدید شوند.
  • آکرومگالی، مشکلی که بر اثر رشد بیش از حد هورمون پس از توقف رشد افراد اتفاق می افتد و دست و پای افراد بسیار بزرگ می شود. همچنین در صورت عدم درمان آن مشکل درشت شدن عناصر صورت نیز گریبان گیر فرد خواهد شد. وقتی که هورمون رشد زیادی در دوره بلوغ تولید شود، احتمال بروز مشکل ژیگانتیسم – قد خیلی بلند – نیز وجود دارد.
  • هیپوپیتویتاریسم که در آن رشد در کودک متوقف می گردد.
  • سندروم کوشینگ که بر اثر تولید بیش از حد هورمون آدرنوکورتیکوتروپیک از هیپوفیز بروز می کند که معمولا منجر به گرد شدن صورت و ایجاد یک برآمدگی بین شانه ها می گردد.
  • بیماری ادیسون که بر اثر میزان خیلی کم هورمون آدرنوکورتیکوتروپیک ایجاد می شود.
  • بروز تغییرات در بینایی
  • شیر سینه در زنی که تاکنون بچه دار نشده باشد.
  • عادت های ماهانه فرد از بین رفته و یا نا منظم می شوند.
  • نوسانات خلقی
  • ناباروری
  • مشکل عدم نعوظ
  • تغییرات در وزن
  • حس شدید خستگی
  • بالا رفتن و یا پایین بودن سطح هرمون های تیروئید

مطلب مرتبط: مراقبت بعد از جراحی هیپوفیز

چه زمانی عمل جراحی هیپوفیز ضروری می شود؟

آدنوم های غده هیپوفیز بسیار رایج هستند و از هر 6 فرد حدود یک نفر در طول زندگی خود یک آدنوم بر روی غده هیپوفیز خود خواهد داشت.

خوشبختانه یک آدنوم که مشکلات سلامتی برای فرد ایجاد کند به ندرت در افراد اتفاق می افتد و طبق آمار های منتشر شده از هر هزار آدنوم فقط یک مورد می تواند منجر به بروز علائم گردد.

بسیاری از بیماران که مشکل آدنوم غده هیپوفیز و یا دیگر تومور های خوش خیم را دارند می توانند از انجام عمل جراحی اجتناب کنند.

در واقع برای بیماری که آدنوم هیپوفیز هیچ مشکلی ایجاد نمی کند و دارویی نیاز ندارد، انجام عمل جراحی یک درمان غیر ضروری حساب می شود. دیگر بیماران می توانند با مصرف داروهایی که تغییرات هورمونی مربوط به تومور هیپوفیز را مدیریت می کنند از انجام عمل جراحی اجتناب کنند.

معمولا تنها کسانی کاندیدای انجام عمل جراحی هستند که بدنشان پاسخ خوبی به درمان دارویی نمی دهد و یا به دلیل بروز تومور مشکلات جدی را تجربه می کنند. از جمله این مشکلات می توان به ایجاد تغییرات و یا از دست رفتن بینایی، سردردهای شدید و یا دیگر مشکلات مربوط به عدم تعادل هورمونی اشاره کرد.

دکتر حسام عبدالحسین پور متخصص جراحی مغز و اعصاب و ستون فقرات

سیستم پرسش و پاسخ

ثبت سوال جدید

ثبت سوال جدید غیرفعال می‌باشد.

پیگیری سوال قبل

برای پیگیری پاسخ سوال خودتون و نمایش آن کد رهگیری خود را در این قسمت وارد کنید.
تصاویر پیوست امکان انتخاب تا ۵ تصویر وجود دارد. جهت انتخاب چندگانه کلید Ctrl را نگه دارید. (فرمت های مجاز شامل png, gif و jpg می باشد و حداکثر حجم هر تصویر ۸ مگابایت است.)
© همیارسیستم
  • تصویر کاربربهاره جمعه ۱۸ تیر ۰( 3 هفته پیش)تعداد بازدید: 9 مشاهده پرسش
    سلام خسته نباشید آقای دکتر
    من تومور هیپوفیز دارم آخرین بار که اِ آر آی انجام دادم اندازه تومورم ۶ میلی متر بود حالا من حدود یه ماهی میشه پشت سرم سمت چپ تیر میکشه و گاهی وقتا احساس ضعف شدید و سرگیجه دارم میتونه علتش تومور هیپوفیز باشه؟
    نیازی هست به پزشک مراجعه کنم؟
    1. تصویر کاربردکتر حسام عبدالحسین پورجمعه ۱۸ تیر ۰( 3 هفته پیش)
      مسئله مهمی نیست بسته به علایمتونه میتونین مراجعه کنید
  • تصویر کاربرP.a جمعه ۱۸ تیر ۰( 3 هفته پیش)تعداد بازدید: 14 مشاهده پرسش
    سلام ،من خواهرم به تازگی ازمایش داده و میزان هورمون پرولاکتینش ۱۶۵۹ میکرو/میلی لیتر اعلام شده و باید بین بازه ۵۰_۵۰۰میبود.
    به نظرتون میتونه خطای ازمایش،باعث ایجاد این مقدار بالا باشه؟
    من خواهرم نه مشکل سیکل قاعدگی ،نه کم کاری،ونه بقیه علائمه.فقط به علت ریزش مو و تغییرات وزن به پزشک مراجعه کرده بود.و الان به شدت نگران توده هیپوفیزیم.
    ممنون میشم جواب بدید☘️
    1. تصویر کاربردکتر حسام عبدالحسین پورجمعه ۱۸ تیر ۰( 3 هفته پیش)
      مسئله مهمی نیست بسته به علایمتونه میتونین مراجعه کنید
  • تصویر کاربرسحر چهارشنبه ۹ تیر ۰( 1 ماه پیش)تعداد بازدید: 15 مشاهده پرسش
    سلام اقای دکتر علت درد من در نواحی استخوان ساکروم طی مشاوره با متخصص طب فیزیکی مربوط به التهاب مفصل ساکروایلیاک می باشد. ام ار ای کمرم خوب بود میخواستم بدونم باید به متخصص ارتوپد لگن مراجعه کنم یا مربوط به ستون فقرات است بیام خدمتتون. خیلی ممنونم از جوابدهی شما.
    1. تصویر کاربردکتر حسام عبدالحسین پورچهارشنبه ۹ تیر ۰( 1 ماه پیش)
      دکتر بهتاش مراجعه کنید
  • تصویر کاربرمیلاد جمعه ۴ تیر ۰( 1 ماه پیش)تعداد بازدید: 18 مشاهده پرسش
    سلام من یه سوال داشتم میگن اگه هیپوفیز کار نکنه قد رشد نمیکنه من شقیقه هام درد می‌کنه میخام ببینم از هیپوفیز که نیست هیپوفیزم درست کار میکنه
    1. تصویر کاربردکتر حسام عبدالحسین پورجمعه ۴ تیر ۰( 1 ماه پیش)
      مسئله مهمی نیست بسته به علایمتونه میتونین مراجعه کنید
  • تصویر کاربرپگاه شنبه ۵ تیر ۰( 1 ماه پیش)تعداد بازدید: 15 مشاهده پرسش
    در ام ار ای من یک میکرو ادنوم ۲ در۳ میلی متریروی هیپوفیز دیده شده و من سردرد و چشم درد شدید دارم اینها نشان دهنده ی جراحی است؟
    1. تصویر کاربردکتر حسام عبدالحسین پورشنبه ۵ تیر ۰( 1 ماه پیش)
      مسئله مهمی نیست بسته به علایمتونه میتونین مراجعه کنید
  • تصویر کاربرمریم یکشنبه ۶ تیر ۰( 1 ماه پیش)تعداد بازدید: 17 مشاهده پرسش
    سلام آقای دکتر من چهل و سه ساله هستم چند ماهی یکبار پشت سرم درد میگیره و نمیتونم سرمو تکون بدم و موقع خواب خیلی درد دارم ( و هر چند لحظه یکبار هم پشت گوش چپم شدید میگیره )امروز رفتم دکتر مغز و اعصاب گفتن بخاطر حساس شدن عصب سه قلو هستش و این دارو هارو بهم دادن البته اصلا درست معاینه نکردن و درست جواب ندادن کاربامازپین،اکتوپنتین(گاباپنتین)این دارو رو تا کی استفاده کنم؟ آیا این بیماری با دارو رفع میشه ؟راستی چند مدتی هست از داروهای فشار خون استفاده میکنم .تاثیری در این بیماری داره؟ ممنون میشم بهم جواب بدین
    1. تصویر کاربردکتر حسام عبدالحسین پوریکشنبه ۶ تیر ۰( 1 ماه پیش)
      لطفا به دکتر شفیقی بیمارستان مهراد مراجعه کنید
  • تصویر کاربرعلی یکشنبه ۶ تیر ۰( 1 ماه پیش)تعداد بازدید: 10 مشاهده پرسش
    سلام وقتتون بخیر
    پدر من که فردی 65 ساله است که تا به حال دوبار تومور مغزی داشته و به فاصله ی پنج سال پنج سال دو بار عمل کردیم ولی الان علائمی همچون تهوع داره ، و تعادل جسمی نداره و اینکه یهو کاهش وزن شدیدی پیدا کرده حدودا 15 کیلو.
    به یکی از دکتر ها ازمایشاتو نشان دادیم و گفتن که طهالش بزرگ شده و احتمالا دوباره تومور پیدا کرده یعنی از جوابای MRI اینو فهمیدن و همچنین مایع نخاعی هم گفتن که در سر دیده شده.
    حالا به نظر شما باید عمل بشه؟ ریسکش بالاس؟
    1. تصویر کاربردکتر حسام عبدالحسین پوریکشنبه ۶ تیر ۰( 1 ماه پیش)
      بله احتمالا
  • تصویر کاربرمینا یکشنبه ۳۰ خرداد ۰( 1 ماه پیش)تعداد بازدید: 20 مشاهده پرسش
    سلام آقای دکترمن ۲سال پرولاکتینم۷۹هستش ویکساله پریودنمیشم بنظرتون کدوم راه درمان خوبه
    1. تصویر کاربردکتر حسام عبدالحسین پوریکشنبه ۳۰ خرداد ۰( 1 ماه پیش)
      به دکتر مجتبی ملک متخصص غدد مراجعه بفرمایید
  • تصویر کاربرسایه یکشنبه ۶ تیر ۰( 1 ماه پیش)تعداد بازدید: 17 مشاهده پرسش
    سلام،من مدتی پیش بعدازازمايش خون و(ام آرای) فهيمدم غده پرولاکتين م ترشح کرده الانم سردردشديد دارم وپريوديم بطورکامل قطع شده و مشکل نازایی دارم موهای زائد هم دارم و مدتی برای پريوديم ونازايي وپرولاکتين م دارو مصرف کردم ولی هیچ نتیجه ای نگرفتم سردردم بعضی وقتهابحدي شدیده که قابل تحمل نیست،اياغده پرولاکتين م احتیاج دارم یا نه با تشکر،
    1. تصویر کاربردکتر حسام عبدالحسین پوریکشنبه ۶ تیر ۰( 1 ماه پیش)
      به دکتر مجتبی ملک متخصص غدد مراجعه بفرمایید
  • تصویر کاربربهار یکشنبه ۶ تیر ۰( 1 ماه پیش)تعداد بازدید: 21 مشاهده پرسش
    سلام خسته نباشید اقای دکتر من آخرین بار که به دکتر مراجعه کردم گفتن که تومور هیپوفیزت خوشبختانه مشکلی نداره ممکنه کلا از بین بره ولی چند مدت هست حدود یک هفته پشت سر هم سردرد خیلی شدید گرفتم به همراه استفراغ البته یه ماه قبلشم بازم همچین سردردی گرفتم
    آم آر ای دادم اندازه تومور هیپوفیزم ۶ میلمتر بود
    می‌تونه دلیل این سردرد و استفراغ تومور هیپوفیز باشه؟
    و اینکه نیازی به عمل جراحی هست؟
    1. تصویر کاربردکتر حسام عبدالحسین پوریکشنبه ۶ تیر ۰( 1 ماه پیش)
      مسئله مهمی نیست بسته به علایمتونه میتونین مراجعه کنید
درحال دریافت اطلاعات